Arheološki lokalitet

separator image

Hajdučka vodenica je ime za široku uvalu koju Dunav pravi na desnoj obali reke na izlazu iz Donje ili Kazan Đerdapske klisure. Strma padina iznad dunavske obale završava se visokim odsekom koji podseća na prirodni amfiteatar. Hajdučka vodenica udaljena je oko 35km nizvodno od Lepenskog vira gde su pronađeni ostaci važnog praistorijskog nalazišta. Neposredno preko puta ovog nalazišta, na rumunskoj strani Dunava a sa obe strane ušća Dunavske pritoke Mrakonije, pronađeni su ostaci naselja Ikoana i Razvrata, datovanih takođe u mezolit i neolit, te možemo predpostaviti delimično hronološko preklapanje trajanja ovih naselja. Istraživanjima Hajdečke vodenice između 1966 i 1969 godine otkriveno je naselje koje je ukazivalo na moguće stanbeno tj. radno korišćenje prostora na kome se nalazište formiralo. Prostor ovog nalazišta možemo da grubo podelimo na zapadni sektor sa nizom preklopljenih kamenih konstrukcija, pravougaonih ognjišta i ostacima nekoliko grobova, i istočni sektor, na kome su pronađene konstrukcije ognjišta i veći broj grobova.

Zapadni deo karakterišu četri nivoa kamenih konstrukcija poređanih jedne na drugu, a koje su se linearno pružale uz rečnu obalu. U okviru dva najniža nivoa kamenih konstrukcija pronađeno je nekoliko pravougaonih kamenih ognjišta, ostaci životinjskih kostiju kao i mnogobrojne alatke od kvarca, roga, kosti i zuba divljeg vepra. Dosadašnja merenja sa Hajdučke vodenice govore da je naselje korišćeno pre svega tokom sedmog milenijuma stare ere. Jedan grob se veže za kasni mezolit ( oko 6500 godina p. n. e. ) dok drugi grob govori o periodu kada se u okolnim područjima javljaju prvi nalazi ranoneolitske keramike i ostale odlike neolitske kulture.

Istočni deo ovog nalazišta činio je uzak prostor na kojem su pronađeni ostaci dva velika ognjišta. Mlađe ognjište je bilo izgrađeno preko ostataka starijeg, i istog oblika i orijentacije. Ovo govori o dugovečnosti sećanja i trajanja jedinstvenog kulturnog obrasca na ovom i ostalim nalazištima na Đerdapu. Dok je od starijeg ognjišta ostao samo jasan pravougaoni trag u peskovitoj podlozi, mlađa ognjišna konstrukcija bila je napravljena od kamena i oko nje formirana podna osnova od crveno zapečene zemlje. Ispod ove osnove nađena su dva izuzetna primerka skulptovanih kamenih oblutaka ( kao na Lepenskom Viru ), što ukazuje na istu tradiciju i sličnu upotrebu. Na prostoru od oko pet metara u dubinu pronađeni su gusto poređani ljudski grobovi među kojima je, nakon osteološke analize prepoznato najmanje 23 jedinke. Postoje pokazatelji da je sahranjivanje ovde vršeno tokom određenog perioda, pošto su u najdubljem delu ovog prostora pronađene fragmentovane kosti ranijih grobova, što govori o remećenju starijih sahrana naknadnim unošenjem novih pokojnika. Vremenski period tokom kojeg je ovaj prostor korišćen za sahranjivanje nije bio veoma dug i dobijeni rezultati merenja ukazuju na period između 6200 i 6000 godina p. n. e., tj. period kada Đerdapske zajednice dolaze u kontakt sa prvim neolitskim zemljoradničko - stočarskim zajednicama. Ostaje otvoreno i za sada nerazjašnjeno pitanje nisu li ovi kontakti mogli biti uzročnik niza infektivnih bolesti koje su za posledicu imale veći mortalite među lokalnim stanovništvom i time doprinele učestalosti smrti samim tim i sahranama na Hajdučkoj vodenici i sličnim nalazištima u Đerdapu tokom ovog perioda praistorije.

hajducka vodenica

Ova prirodno povolјna lokacija u središtu kаnjоnа Donje klisure, ispod litica Malog Štrpca (623 m), udаlјеnа оkо 12 km uzvodno od Tekije/Transdierne, bila је kоntiunirаnо naselјena, od najstarijeg razdoblјa epohe praistorije (Kultura Lepenski Vir), što je pоtvrđeno sistematskim, arheološkim iskopavanjima i istraživanjima lоkаlitеtа, u okviru Projekta Đerdap. Nа оvој lоkаciјi je otkriveno i manje rimsko i srednjovekovno naselјe, crkva i nekropola. Lоkаlitеt је, izmеđu оstаlоg, čuvеn pо skupоcеnim оstаvаmа srеdnjоvеkоvnоg srеbrnоg i rаnоvizаntiјskоg zlаtnоg nоvcа, kоје sе čuvајu i izlаžu u Аrhеоlоškоm muzејu Đеrdаpа (u Klаdоvu). Predeo obale oko lokaliteta је pristupačan i danas, pоznаt kao izuzetno atraktivna, оmilјеnа turistička tačka, јеr sе nаlаzi u središtu fаscinаntnе Donje klisure Dunаvа, kraj magistralnog puta, nаsprаm vеć dоbrо pоznаtоg likа dаčkоg vlаdаrа Dеcеbаlа, isklеsаnоg u stеni krајеm XX vеkа i nоvе crkvе Sv. Nikоlе, kоја је pоdignutа nа sаmој ivici ušćа Мrаkоniје (lеvа оbаlа), u pоtpunо nеnаsеlјеnој klisuri. Lоkаlitеt је, nаkоn istrаživаnjа, pоtоplјеn 1970. gоdinе.

hajducka vodenica
hajducka vodenica
hajducka vodenica